خانواده و نقش آن در پیشگیری از اچ آی وی

خانواده و نقش آن در پیشگیری از اچ آی وی

خانواده اولین مکانی است که کودک در آن پرورش می یابد. کودکان علاوه بر اینکه یک سری از رفتارها را از والدین به ارث میبرند، یک سری از رفتارها را نیز از آنان می آموزند. همه آن چه کودکان در محیط خانواده تجربه می کنند و از والدینشان می آموزند، رفتارهای آنان را شکل میدهد. بنابراین خانواده جایگاه مهمی در پیشگیری از بروز رفتارهای پرخطر منجر به ایدز دارد و از سایر عوامل، تاثیرگذارتر است.

انجام رفتارهای پرخطر ناگهانی و اتفاقی نیست بلکه زمینه های آن از دوران کودکی شکل گرفته و باعث بروز این رفتارها در نوجوانی و بزرگسالی می شود. برای هر رفتار پرخطری که فرد انجام می دهد، عامل و یا عواملی وجود دارد که در گذشته ایجاد شده و عدم حل و فصل مناسب آنها باعث تبدیل به رفتارهای پرخطر شده است. در واقع این عوامل به صورت غیرمستقیم با رفتارهای پرخطر و انتقال اچ آی وی در ارتباط هستند. برای مثال نوع تشویق ها، تنبیه ها و رفتارها در کودکی، می تواند آثاری متفاوت در نوجوانی و یا بزرگسالی داشته باشد. به عنوان مثال پرخاشگری در دوران کودکی می تواند پیش بینی کننده رفتارهای پرخطر بعدی در بزرگسالی باشد. اگر با کودک پرخاشگر درست رفتار شود از بروز رفتارهای پرخطر بعدی پیشگیری می شود. در تربیت فرزندان نباید خیلی سخت گیر و نه خیلی آسانگیر بود، بلکه باید بر رفتار آنها نظارت داشت. روش درست ارتباط با فرزند بسیار مهم و کمک کننده است که لازمه آن شناخت و آگاهی درباره دوره های سنی مختلف فرزندان و نیازهای هر دوره است. خیلی از مسایل با برخورد مناسب در سنین کودکی حل می شوند، در سنین نوجوانی نیز همچنان نقش خانواده دارای اهمیت است و میتوان از رفتارهای پرخطر جلوگیری و یا آنها را حل کرد.

عوامل خطرساز

از جمله عوامل خطرساز که می تواند باعث بروز رفتارهای پرخطر شود عبارت است از:

  • سابقه مصرف مواد مخدر، محرک و الکل (حتی مصرف تفریحی آنها)

  • فضای خانوادگی پرتنش و آشفته و ناسازگاری والدین با هم یا با فرزندان

  • جدایی پدر و مادر

  • عدم حمایت یا حمایت ناکافی از فرزندان

  • مصرف سیگار در سنین پایین

  • خجالت و کم روبی شدید یا خشونت و رفتارهای پرخاشگرانه

  • بعضی از ویژگی های شخصیتی در نوجوانان مثل هیجان خواهی، تنوع طلبی یا برخی مشکلات روانی خاص، اختلالات روانپزشکی نظیر اختلالات بیش فعالی، اختلالات دوقطبی، اختلالات شخصیت.

  • وضعیت اقتصادی نامناسب خانواده

  • نداشتن برنامه های مناسب برای اوقات فراغت

  • شکست وضعف تحصیلی و یا ترک تحصیل

این موارد می توانند با بروز رفتارهای پرخطر و در نتیجه ابتلا به اچ آی وی ارتباط نزدیکی داشته باشند. از این رو داشتن آگاهی و شناخت از ویژگی های دوره کودکی و نوجوانی، ارایه راهکارهای مناسب تربیتی، آموزش درباره ایدز و مهارت های لازم در خانواده ها، می تواند باعث کاهش رفتارهای پرخطر شده و کمک مؤثری در حفظ سلامت نوجوانان و جوانان باشد.

عوامل محافظت کننده

خانواده نقش مهمی در پیشگیری از بزهکاری، اعتیاد و ابتلای فرزندان به ایدز دارد. والدین باید سعی کنند به جای آن که با ایجاد محدودیت، کنترل، دخالت کردن و نصیحت، از رفتارهای پرخطر آنها پیشگیری کنند، روابط خانوادگی را گرم تر، اختلافات خانوادگی را کمتر و ارتباط با فرزندان را بیشتر نمایند. بعضی شرایط، زمینه رفتارهای ناسالم را بیشتر می کنند در حالی که بعضی شرایط از بروز چنین رفتارهایی پیشگیری می کنند که به آنها عوامل محافظت کننده گفته می شود. بسیاری از این عوامل در خانواده وجود دارد. یعنی خانواده مانند یک سپر و محافظ می تواند در مقابل انحرافات و آسیب های اجتماعی از فرزندان خود حمایت کنند. از جمله عوامل محافظ می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • پیوندهای خانوادگی قوی

  • نظارت والدین بر رفتار فرزندان و ارتباط آنها با دوستان و همسالان

  • تعیین قواعد و قوانین منظم و پایدار

  • درگیر بودن و مرتبط بودن والدین با زندگی فرزندان

  • موفقیت تحصیلی

  • پیوند قوی با نهادهای مختلف اجتماعی به خصوص مدرسه، مسجد و..

از مهمترین عوامل محافظت کننده، پیوندهای قوی با خانواده، نظارت و سرپرستی صحیح والدین از رفتارهای فرزندان، وقت گذاشتن با فرزندان و ارتباط خوب با آنها است. حمایت خانواده نه تنها در پیشگیری از ایدز موثر است، بلکه در افرادی که با اچ آی وی زندگی می کنند نیز این حمایت نقش دارد، به طوری که افرادی که از حمایت خانوادگی خوبی برخوردار هستند، در پیشگیری از انتقال ایدز مسئولیت پذیری بیشتری نیز دارند.

داشتن رابطه صمیمی و پرمحبت توام با انضباط با فرزندان، در پیشگیری از رفتارهای پرخطر مرتبط با اچ آی وی و عفونتهای آمیزشی بسیار موثر است. غفلت از فرزندان، یکی از انواع بدرفتاری و آزار کودکان و نوجوانان محسوب میشود. فرزندانی که مورد بی توجهی و غفلت خانواده قرار میگیرند، احتمال زیادی برای انجام رفتارهای پرخطر منجر شونده به اچ آی وی و عفونتهای آمیزشی در آنها وجود دارد. والدین برای پیشگیری از رفتارهای پرخطر در فرزندان، هم باید قوانین و اصولی تعیین کنند و هم محبت و صمیمیت را در ارتباط با آنها از یاد نبرند.

فرزندان به وجود پدر و مادر و ارتباط با آنها نیاز دارند. تقویت روابط والدین و فرزندان، با تامین نیازهای روانی و ایجاد احساس امنیت، نقش اساسی در سلامت روانی - اجتماعی انها خواهد داشت. خانواده ها می توانند با تامین نیازهای روانی فرزندان خود، در کنار تامین نیازهای جسمی آنها، تاثیر مهمی در پیشگیری از رفتارهای پرخطر فرزندان خود داشته باشند.

جوانان و نوجوانانی که قادر نیستند به درخواست های غیرمنطقی و ناسالم یا نامعقول دیگران جواب رد دهند در خطر بالایی برای انجام رفتارهای پرخطر قرار دارند. والدین مناسبترین الگو برای فرزندان خود به منظور برقراری ارتباط با دیگران هستند و می توانند نقش بسیار مهمی در پیشگیری از رفتارهای پرخطر مرتبط با اچآیوی و عفونت های آمیزشی در آنها داشته باشند.

والدین به جای آنکه امکانات مادی بیشتری به فرزندان خود بدهند، باید سعی کنند والدین قوی و توانمندتری برای آنها باشند. به جای آن که با فراهم کردن تمام امکانات و خواسته های فرزندان خود، بخواهند از رفتارهای پرخطر آنها پیشگیری کنند، بهتر است وقت بیشتری را با فرزندان خود بگذرانند، با آنها صحبت کنند، محبت خود را بیشتر به آنها ابراز نمایند و احترام بیشتری برای فرزندان خود قایل باشند. خانوادهای که بر رفتارهای فرزند خود نظارت ندارد یا در مقابل، فرزندان خود را به شدت و بیش از حد کنترل میکند زمینه را برای رشد آسیب های اجتماعی و رفتارهای پرخطر آماده می کند. نظارت، کنترل کردن فرزندان نیست. معمولا کنترل، بدون اطلاع و به صورت نامحسوس است، در حالی که نظارت بسیار روشن و واضح است. والدین باید به فرزندان خود اطلاع دهند که رفتارهای انها را بررسی خواهند کرد.

تحسین رفتارهای درست فرزندان باعث رشد و تقویت اعتماد به نفس آن ها شده که این امر مانع روی آوردن آنها به رفتارهای پرخطر خواهد شد. والدین می توانند با بالا بردن عزت نفس فرزندان، با تشویق به موقع در صورت رفتارهای درست و گوشزد کردن رفتارهای نادرست، نقش مهمی در پیشگیری از رفتارهای پرخطر در آنها داشته باشند. کودک یا نوجوانی که مورد بد رفتاری قرار گرفته باشد بیشتر احتمال دارد که دچار مشکلات روانی از جمله افسردگی، اضطراب، بی اعتمادی و یا اعتماد بیش از حد به دیگران شود. والدین باید به مشکلات و بیماری های فرزندان توجه نمایند. بدرفتاری و بی توجهی به آنها می تواند باعث مشکلات بزرگ تر و جدی تر در آینده شود که زمینه را برای رفتارهای پرخطر فراهم می نماید.