ابعاد و انواع مهارت‌های زندگی

ابعاد و انواع مهارت‌های زندگی

تا اینجا در مورد فرآیند تغییر رفتار و موضوع انتخاب رفتار درست در زندگی موضوعاتی مطرح شد. برای انتخاب درست فرد نیازمند ابزاری است كه به او كمك كند. این ابزار باید بتواند در شناسایی عوامل تأثیرگذار بر شرایطی كه لازم است در آن انتخابی صورت گیرد یا نتایج یك رفتار كمك كند. همچنین باید عواملی كه به صورت مخفی از فرد او را وادار به اتخاذ یك تصمیم می‌كرده، برای فرد روشن شود تا در شفافیت كامل تصمیم‌گیری كند.

ابزاری لازم است تا شخص را قادر كند در روابطی كه با خود یا دیگران دارد، بتواند به صورت مؤثر عمل كند تا رفتاری كم‌ آسیب‌ تر توسط خود فرد و دیگران انجام گیرد. مهارت‌هایی تا بتواند هنگام روبه‌ رو شدن با استرس‌ها و هیجان‌ زدگی در خود یا دیگران بدون تأمل و صرفاً از روی هیجان عمل نكند. این ابزار به كمك آموزش مهارت‌های زندگی در اختیار افراد قرار می‌گیرد.

همانگونه كه ملاحظه كردید، تغییر رفتار به سوی سلامت معمولاً نیازمند طی‌كردن مراحلی است اما به نظر می‌رسد مواردی وجود دارد كه افراد به صورت تكانشی یا در اثر رویارویی با شرایط خاص (مثلاً شرایط جدید) رفتاری نشان می‌دهند كه می‌تواند آسیب‌ زا باشد.

گرچه شواهد فراوانی تأثیر آموزش مهارت‌های زندگی را «به تنهایی» در پیشگیری از اچ آی وی / ایدز نشان نداده است، اما به نظر می‌رسد از یك سو استفاده از آن همراه سایر اقدامات (نظیر توزیع سرنگ یا كاندوم) می‌تواند میزان انجام رفتار سالم‌تر را افزایش دهد، و از سویی دیگر این مهارت‌ها چنانچه با اهداف خاص مرتبط با اچ آی وی/ ایدز و بیماری‌های واگیر جنسی طراحی شده و آموزش داده شود، احتمالاً مؤثرتر خواهد بود.

در این نوشتار مهارت‌های زندگی ده‌گانه به چهار گروه طبقه‌بندی شده‌اند، به نحوی كه با موضوع این مجموعه هماهنگی داشته باشد.

گروه اول شامل  تفکر خلاق و تفکر نقادانه است كه در طبقه «افسانه‌ها و واقعیت‌ها» قرار گرفته است. در این گروه دانستنی‌هایی كه با استفاده از این مهارت‌ها تولید شده و سازمان می‌یابد به ما كمك می‌كند تا عوامل ایجاد و پیشگیری و نقش رفتار خود را در انتقال عوامل بیماری‌زا بشناسیم، در این حال مخاطب ما قادر خواهد بود بین مفاهیم و رفتار درست و مفاهیم و رفتار نادرستی كه از منابع مختلف دریافت كرده است افتراق قایل شود و این موفقیت بزرگی است.

گروه دوم، به احساسات و هیجان های ما می‌پردازد. در این گروه دربارة سه مهارت «خودآگاهی، همدلی و كنترل احساسات و هیجان‌ها» بحث می‌شود. در این دسته مخاطب قادر خواهد بود ضمن آشنایی با ویژگی‌های روان‌شناختی و درونی خویش، تمایلات، افكار، شدت آنها، نام آنها و اثرات آنها در انتخاب رفتار را شناخته و آنها را تا حدودی كنترل نماید، علاوه بر آن قادر خواهد بود رفتار و عاطفۀ مناسبی از خود نشان دهد. همچنین نتیجۀ رفتار پرخطر را در تغییر مسیر زندگی و آرزوها و اهدافش درك می‌كند.

بدین ترتیب احتمال كنترل رفتار پرخطر وی كه ناشی از عدم آشنایی با فشارهای درونی برای انجام یك رفتار است كاهش می‌یابد.

گروه سوم به ارتباطات می‌پردازد که در اینجا شامل ارتباط موثر، جرات ورزی و هوش هیجانی است. این قسمت به بحث كنترل رفتار می‌پردازد كه در مبحث پیشگیری از رابطه‌های پرخطر بسیار مؤثر است. تنظیم رابطه بر اساس شناخت شرایط درونی خود، شناخت و پیش‌ بینی رفتار طرف مقابل و پس از آن به‌ كارگیری ارتباطات كلامی و غیركلامی است به نحوی كه استقلال ارزش‌های درونی خود را حفظ كنیم، در عین حال در جوی آرام و تا حد ممكن مسالمت‌ آمیز بهترین انتخاب را داشته باشیم به نحوی كه نتیجۀ این رفتار به نفع طرفین و جامعه باشد.

مخاطبان باید تشویق شوند تا آموزش‌های این بخش را در عمل تمرین كنند و انتظار داشته باشند كه به تدریج رفتار آنان تغییر كند. مداومت برای این منظور لازم است. می‌توان از مخاطبان خواست هر روز یكی از تجربه‌های خود را بررسی کنند و نتیجه را در جایی یادداشت یا آن را برای یكی از نزدیكان خود بازگو كنند.

گروه چهارم به مهارت‌های حل مسئله و تصمیم‌گیری می‌پردازد، و زیر عنوان «هر چیز به جای خویش نیكوست» خواهد آمد. در این قسمت مهارت‌هایی به فرد آموخته می‌شود تا قادر باشد گزینه‌های مختلف را شناسایی كند، برای انتخاب ملاك ایجاد كند و سپس بهترین گزینه را كه امتیاز بیشتری می‌گیرد به عنوان راه‌ حل برای مسئله انتخاب نماید و با مهارت تصمیم‌ گیری، آنرا اجرا نماید. این دسته مهارت‌ها به استفادۀ درست از سایر مهارت‌ها هم مربوط می‌شود.

این عنوان به این دلیل انتخاب شده است كه با داشتن دانش كافی، دیدن موضوع از زوایای متفاوت، توجه به احساسات و هیجان‌های خود و دیگران، شناسایی نتایج انتخاب‌ها و توانایی مدیریت رابطه بتواند موضوع حاضر را درست موشكافی كرده، تصمیم درستی انتخاب كند تا مسئله به بهترین وجه حل شود. در نتیجۀ آموزش این مهارت، از مخاطبان انتظار می‌رود در مسائل روزمره زندگی بتوانند بهترین راه را پیدا كرده، آن را انجام دهند. در این قسمت ترتیب استفاده از منابع با بخش‌های دیگر متفاوت است و دلیل آن مفیدتر بودن این شیوه است.