آموزش همتایان با توجه به نظریه ها

آموزش همتایان با توجه به نظریه ها

آشنایی با نظریه‌ها و مدل‌های آموزش بهداشت که در آموزش همتایان کاربرد دارند ما را با رویکرد علمی به طراحی و اجرای این دسته از آموزش‌ها رهنمون می‌سازد.

نظریه نیت و قصد رفتاری:

این نظریه بیانگر آن است كه تمایل یك فرد برای قبول یك رفتار توصیه شده به وسیله موارد زیر مشخص شود:

  • رابطه نگرش باورها نسبت به نتیجه رفتار. به عنوان مثال خانم جوانی كه فكر می‌كند استفاده از قرص‌های ضدحاملگی نتایج مثبتی دارند، نقطه نظرات و عقاید مثبتی نیز در مورد استفاده از آنها خواهند داشت.

  • طرز تلقی فرد از هنجارها و آداب و رسوم اجتماعی و بازخورد اجتماع به عملکرد فرد. هنجارهای اجتماعی موجود در اجتماع عامل بسیار مهمی است و تأیید دیگران از رفتارها عامل تشویقی مهمی است.

نظریه یادگیری اجتماعی:

این نظریه بر اساس كارهای روانشناسی به نام آلبرت باندورا پایه‌گذاری شد و بیانگر آن است كه افراد از طرق زیر می‌توانند رفتاری را یاد بگیرند:

  • تجربه مستقیم.

  • تجربه غیرمستقیم و به وسیله مشاهده و مدل‌سازی افرادی كه فرد آنها را به رسمیت می‌شناسد.

  • از طریق آموزشی كه فرد را قادر می‌سازد تا رفتاری را انجام دهد (آموزش مهارت‌ها).

نظریه گسترش خلاقیت‌ها:

این نظریه بیانگر تأثیرات عوامل اجتماعی در تغییر رفتارها است. نقش عقاید رهبران در یك جامعه یك عامل مهم برای تغییر رفتارها است و این كلید اصلی این نظریه محسوب می‌گردد. آموزش‌ها و تعامل چهره به چهره از روش‌های آموزش در این نظریه است. وجود اعتماد به مربیان گروه‌ها در این مورد بسیار با اهمیت است.

نظریه آموزش مشارکتی :

این نظریه بیانگر آن است كه مشارکت فعال عامل مهم در یادگیری و تغییر رفتار است. نقش همتایان در تعیین روند اجرایی این آموزش بسیار مهم و اساسی است.

مدل اعتقاد به سلامت

 در این مدل هر رفتار بهداشتی و پرهیز از رفتار پرخطر به دلیل تهدید درک شده اتخاذ می‌شود. منتهی تهدید درک شده از دو گروه ادراکات فرد تأثیر می‌پذیرد.

1-  حساسیت و شدت درک شده: بر اساس آگاهی‌های کسب شده فرد متوجه می‌شود که چه خطری او را تهدید می‌کند و شدت و اهمیت این خطر چیست.

2-  موانع و منافع درک شده: بر اساس شناخت فرد از موانع موجود در راه اتخاذ رفتار سالم و منافع این تصمیم و رفتار شکل می‌گیرد. بر اساس این درک و شناخت فرد یا مسئولین به رفع موانع یا ترغیب منافع می‌پردازند.

دو گروه فرعی از عوامل نیز در این مدل تأثیر دارند که عبارتند از عوامل اجتماعی و فردی مثل سن و جنس و... و دیگری روش برقراری ارتباط است.

مدل اجتماعی بوم شناختی برای ارتقاء سلامت

به‌طور خلاصه این نظریه اهمیت تعامل بین فرد و محیط را بازگو نموده و تأثیرات چندلایه مؤثر بر رفتارها را عنوان می‌كند.

این عوامل به‌طور خلاصه عبارتند از:

  • عوامل بین فردی

  • فرآیندهای بین فردی و گروه‌های اولیه

  • عوامل سازمانی

  • عوامل بین گروه‌های اجتماعی

  • سیاست‌های عمومی

مدل IMBR: ( آگاهی، انگیزش، مهارت‌های رفتاری و منابع)

این مدل به عوامل مرتبط با سلامت در جامعه و فرهنگ‌های مختلف و رفتارهای اجتماعی مربوط می‌شود. در این مدل سؤالات مختلفی مطرح است:

  • چه چیزی: چه اطلاعاتی؟

  • چرا: با چه انگیزه‌ها و مشوق‌هایی و به انتظار چه نتایجی؟

  • چگونه: با چه روش و به اتکای چه مهارت‌هایی؟

  • کجا: با چه منابعی و کجا؟

برای مثال مرد جوانی ممكن است بداند استفاده از كاندوم از اچ آی وی پیشگیری می‌كند ولی نتواند آن را بخرد. لذا مطابق این مدل منابع مهم هستند.

در برنامه آموزش همتایان ممكن است كه به افراد جوان نیاز به روش‌های پیشگیری را توضیح دهیم ولی چگونگی استفاده از آن را کامل بیان ننموده یا انگیزه كافی در آنها ایجاد نکنیم یا توضیح ندهیم كه چرا باید رفتارهایی داشته باشند که سلامت آنها را تامین یا حفظ کند. اگر چه منابع نیز جزیی از اطلاعات محسوب می‌شوند ولی باید به جوانان توضیح داد كه كجا می‌توانند به این منابع دسترسی داشته باشند.