موضوع: اخبار

گفتگوی اعتماد با دکتر درودی: برای كنترل ایدز شناسایی بیماران باید افزایش یابد

گفتگوی اعتماد با دکتر درودی: برای كنترل ایدز شناسایی بیماران باید افزایش یابد

 آخرین تعداد مبتلایان اچ‌آی وی ایدز شناسایی شده در ایران 30 هزار و 183 نفر است. یعنی از سال 1365 كه نخستین بیمار ایدز در ایران شناسایی شد تا امروز، طی 29 سال گذشته، فقط 30 هزار و 183 نفر، حدود 1040 نفر در هر سال، شهامت انجام آزمایش ایدز را داشته‌اند یا ناخواسته و برای رفع تردید پزشك معالج، مجبور به انجام آزمایش ایدز شده‌اند. اما واقعا تعداد افرادی كه رفتار پر‌خطر جنسی یا تزریقی دارند فقط 1040 نفر در سال است؟

مسئولان وزارت بهداشت از برآورد 90 هزار بیمار ناشناخته در كشور خبر می‌دهند. به استناد این برآورد، هر سال 3100 نفر از جمعیت كشور باید برای تعیین وضعیت ابتلای خود آزمایش ایدز بدهند. واقعا تعداد افرادی كه رفتار پر خطر جنسی یا تزریقی دارند فقط 3100 نفر در سال است‌؟ عمر مراكز مشاوره رفتاری و پایگاه‌های انتقال خون مجهز به بخش خودحذفی محرمانه برای انجام آزمایش رایگان ایدز، كمی مانده كه به سه دهه برسد. چند نفر از ما به این مراكز مراجعه كرده‌ایم‌؟

اینجا آن بخشی است كه مردم ایران از قدم‌های دولت عقب مانده‌اند. خیلی هم عقب مانده‌اند و این عقب ماندگی، فاصله خیلی خیلی زیاد قدم‌های دولت و مردم، نگرانی جدی مسوولان وزارت بهداشت است. این عقب ماندگی از آن بخش‌هایی است كه هیچ ارتباطی به منش سیاسی دولت‌ها ندارد. كاهش و كنترل اپیدمی ایدز از آن دست اتفاقاتی است كه قطعا برای دولت ایران در گستره جهانی، یك پیروزی قابل تحسین خواهد بود. اما هنوز مسوولان وزارت بهداشت از نگرانی‌ها می‌گویند. از اینكه جوانان تحصیلكرده به مطب‌های متخصصان عفونی مراجعه می‌كنند و می‌گویند كه مرتكب رفتارهای پرخطر جنسی یا تزریقی شده‌اند و می‌گویند هیچ مراقبتی درباره رفتار خود نداشته‌اند چون «فكر» نمی‌كردند بیمار شوند و ایران، دولت‌های ایران، تا دستیابی به صفر شدن اپیدمی ایدز در كشور و شناسایی 90 درصد مبتلایان- هدفی كه شهریور ماه امسال به همراه 189 كشور حاضر در مجمع عمومی ملل متحد درباره آن متعهد شده‌اند فقط 15 سال فرصت دارند. آیا شهروندان ایران برای رسیدن به این هدف با دولت همراه خواهند شد‌؟

فرداد درودی، مدیر كشوری دفتر برنامه مشترك سازمان ملل متحد در زمینه ایدز (UNAIDS) در گفت‌وگو با «اعتماد» چشم‌انداز پیش روی ایران در دستیابی به كنترل اپیدمی ایدز؛ مهم‌ترین هدف توسعه هزاره را تحلیل می‌كند.

وضعیت شناسایی مبتلایان ایدز و حاشیه‌های بیماری را رو به بهبود می‌بینید یا خیر؟

این اتفاقات، حاشیه نیست و متن است. برای كنترل ایدز، واقعا لازم است میزان شناسایی افزایش یابد. افزایش شناسایی هم یك اقدام یك طرفه نیست بلكه مردم و مسوولان باید همزمان قدم بردارند. در تمام دنیا، ایدز روند نزولی پیدا كرده غیر از ناحیه خاورمیانه، شمال آفریقا، آسیای میانه و اروپای شرقی. كه البته منطقه خاورمیانه برای ما مهم است چون ایران هم در این منطقه قرار دارد. اگر بخواهیم همین طور عمل كنیم، نتیجه مناسبی در كنترل بیماری نمی‌گیریم. باید حركت‌ها و فعالیت‌ها تشدید شود. البته این اتفاقی است كه باید در تمام كشورها بیفتد. شهریور امسال نمایندگان تمام كشورها در مجمع عمومی سازمان ملل برنامه عمل اهداف توسعه پایدار را تا سال 2030 تایید كردند و برنامه ایدز با چشم‌انداز به صفر رساندن اپیدمی به عنوان یكی از نخستین رئوس در چارچوب اهداف توسعه هزاره تصویب شد. برای رسیدن به این چشم‌انداز كه دیگر از قالب آرزو خارج شده، پنج سال اول اجرای برنامه‌ها برای رسیدن به پایان اپیدمی بسیار مهم است. اگر در این پنج سال بتوانیم با سرمایه‌گذاری بسیار بیش از گذشته و با فعال كردن تمام لایه‌های جامعه، به هدف 3-90 برسیم، می‌توانیم امیدوار باشیم كه طی 10 سال پس از آن، پایان اپیدمی ایدز در ایران اتفاق بیفتد.

در برنامه 3-90 (90 درصد مبتلایان از ابتلای خود آگاه شوند، 90 درصد مبتلایان، به درمان دسترسی پیدا كنند و درمان 90 درصد مبتلایان موفقیت‌آمیز و بدون پیشرفت ویروس باشد) بخشی از اقدامات، وظیفه دولت و وزارت بهداشت است اما بخش بسیار مهمی از دسترسی به این هدف، مربوط به شهروندان است كه در صورت انجام هرگونه رفتار پر خطر، با كنار گذاشتن ترس و نگرانی از انگ، آزمایش بدهند و اطرافیان‌شان را هم به انجام آزمایش ترغیب كنند. فكر می‌كنید مردم با اقدامات دولت برای دسترسی به این هدف تا چه حد همراهی خواهند كرد؟

اشاره درستی است. دسترسی به این هدف یك جاده دو طرفه است كه باید هر دو طرف، آسفالت باشد تا عبور و مرور به روانی صورت بگیرد. چند هفته قبل با كمك وزارت بهداشت، دانشگاه علوم پزشكی ایران و شهرداری تهران، توسط یك انجمن غیر‌دولتی كه مجری اصلی بود، اتوبوس ایدز در تهران مستقر شد با این هدف كه دسترسی مردم را به آزمایش ایدز فراهم كند بدون آنكه اجباری در این زمینه ایجاد كرده باشد. همزمانی ایجاد امكان انجام آزمایش ایدز در تمام مراكز مشاوره بیماری‌های رفتاری و آزمایشگاه‌های سطح كشور با حركت‌هایی مثل استقرار اتوبوس ایدز، زمینه آموزش عمومی و بخصوص، قشر جوان را فراهم می‌كند كه بدون احساس انگ، آزمایش بدهند. اما مهم این است كه چطور می‌خواهیم اپیدمی ایدز؛ بیماری كه درمان و واكسن ندارد را به پایان برسانیم؟

به پایان رساندن اپیدمی ایدز به این معنی نیست كه حتی یك بیمار جدید نداشته باشیم كه البته این آرزوی قلبی همه ما است. بلكه از نظر اپیدمیولوژیك به این معناست كه ایدز، دیگر تهدیدی برای سلامتی جوامع نباشد و از حالت تهدید خارج شود. یعنی وزارت بهداشت هر سال مجبور نباشد در برنامه بودجه‌اش، رقم بسیار كلانی برای درمان رایگان بیماران ایدز اختصاص دهد. به هر حال مداوای هر بیماری نیازمند اعتبار است.

اما مسوولیت درمان ایدز به‌طور كامل بر دوش دولت است و از این بابت با سایر بیماری‌ها فرق دارد. برآورد ما این است كه سالانه دو میلیون و 100 هزار نفر موارد جدید ایدز در دنیا شناسایی می‌شود. اگر كشورها بتوانند این رقم را به 200 هزار مورد جدید در سال برسانند، یعنی به پایان اپیدمی ایدز رسیده‌ایم و ایدز، دیگر تهدید نیست. 

یعنی ایدز به یك بیماری مثل فلج‌اطفال یا سرخك تبدیل می‌شود كه گرچه در بسیاری موارد، ریشه كنی و حذف صددرصد بیماری ممكن نیست اما موارد جدید به حداقل رسیده است.

بله، ایدز می‌شود مثل سرخك و فلج‌اطفال. امروز هم ایدز، مانند سابق، یك بیماری مرگبار و كشنده نیست بلكه یك بیماری مزمن است كه رعایت اصول درمان، امكان طول عمر طبیعی بیمار را فراهم می‌كند. اما چرا كشورها برای پایان اپیدمی ایدز مصمم شدند؟ به دلیل تجربه 15 سال گذشته. كشورهای زیر صحرای آفریقا كه اغلب، كشورهای توسعه‌نیافته هستند، بیشترین اپیدمی ایدز را داشتند و امروز بیشترین كاهش را دارند. این تجربه به دنیا نشان داد كه حتی در كشورهای بسیار فقیر هم می‌توان اقدامات موفقیت‌آمیز داشت و اگر آنها موفق شدند، دنیا هم باید در كنترل اپیدمی موفق شود و اتفاقا چون ایدز، واكسن و درمان ندارد، حتما باید یك یا دو قدم از اپیدمی جلوتر باشیم كه در غیر‌این‌صورت، اپیدمی بازمی‌گردد. اگر رفتارهای پیشگیرانه‌مان را كم یا قطع كنیم، اگر آموزش‌ها كمرنگ شود و اگر حساس‌سازی جامعه توسط رسانه‌ها كاهش یابد، اپیدمی باز می‌گردد. هر ریالی كه برای ایدز خرج كنیم، سرمایه‌گذاری است. به دلیل كمك به حفظ سلامتی جامعه سالم.

محاسبه كردیم كه با یك دلار سرمایه‌گذاری برای پیشگیری ایدز، شاهد بازگشت 15 الی 17 دلار به جامعه هستیم. با اجرای جهانی برنامه 3-90 از همین امسال تا سال 2030، طی این مدت از 21 میلیون مرگ به علت ایدز جلوگیری می‌شود و شاهد صرفه‌جویی سالانه 24 میلیارد دلار در اقتصاد جهانی خواهیم بود. یادتان هست كه چند سال قبل یكی از همكاران مطبوعاتی ما در جشنواره ایدز این سوال را خطاب به سیاستمداران مطرح كرد كه آیا خودتان تا به حال آزمایش داده‌اید؟ ایدز یك بیماری رفتاری است. فكر می‌كنید به همین دلیل اگر امروز به ورزشكاران و هنرمندان و سیاستمداران‌مان بگوییم برو آزمایش ایدز بده، واكنش این افراد چه خواهد بود؟ ما را كتك می‌زند؟ لبخند می‌زند یا می‌گوید من كه مریض نیستم. برای چه آزمایش بدهم؟

واكنش‌ها متفاوت خواهد بود. همین‌هایی خواهد بود كه شما گفتید. مثل خون دادن در روز اهدای خون است. این افراد برای اهدای خون می‌روند اما تا به حال عكسی از یك ورزشكار یا هنرمند یا سیاستمدار در حال انجام آزمایش ایدز ندیده‌ایم. یك نكته باید روشن شود. این اقدامات نمادین برای جلب اعتماد جامعه است تا به موفقیتی منجر شود. آزمایش ایدز كاملا داوطلبانه است و به هیچ عنوان نمی‌خواهیم اجباری در انجام آزمایش باشد. حتی اجبار ناشی از فشار همسانان. در عین حال، ما؛ من و شما و كل جامعه، روی یك خط باریك راه می‌رویم. باید بسیار مراقب باشیم كه از این سو و آن سو نیفتیم. داوطلبانه بودن آزمایش ایدز صرفا به دلیل حفظ رازداری بیمار نیست بلكه به دلیل اتفاقات روزهای پس از آزمایش است. اگر مراحل مشاوره به درستی پیش نرود و افراد صرفا در یك اقدام نمادین آزمایش داده باشند و نتیجه آزمایش هم منفی باشد، از كجا معلوم كه ویروس در دوره پنجره و نهفتگی نباشد؟

من درباره اتوبوس ایدز هم این فكر را داشتم كه اگر كیت‌های تست سریع، پاسخ منفی یا مثبت كاذب بدهد چه خواهد شد؟

دقت پاسخ دهی كیت‌ها در زمره مسئولیت تهیه‌كنندگان كیت‌هاست و البته این اتفاق در مورد تمام كیت‌ها ممكن است اما سعی شد كه كیت‌های مورد استفاده، حساسیت بالایی داشته باشد. برای فردی با تداوم رفتارهای پرخطر، انجام یك بار آزمایش ایدز فایده‌ای ندارد چون اگر نتیجه آزمایش امروز منفی بود شاید سه ماه دیگر مثبت باشد. این فرد باید رفتارش را تغییر دهد. آزمایش ایدز یك گوشزد برای تغییر رفتار است. بعضی معتقدند اقدام نمادین شخصیت‌های مرجع یك جامعه برای انجام آزمایش ایدز، باقی افراد را هم به آزمایش ترغیب می‌كند چون می‌بینند كه از انگ خبری نیست. اما بعضی هم معتقدند كه یك حركت نمادین نمی‌تواند پایدار باشد و بهتر است فرهنگ خودداری از انجام رفتار پر خطر و آزمایش به محض انجام رفتار پر خطر در مردم نهادینه شود و چنین اتفاقی هم نیازمند هیچ تشویقی نیست. وقتی انجام آزمایش برای استخدام و ورود به دانشگاه و حضور در یك دوره خاص را نمادین یا اجبار كردیم به این معناست كه فرد، پس از انجام آزمایش به هر رفتاری مجاز است.

نتیجه منفی آزمایش به او گفته كه با وجود رفتار پر خطر هم بیمار نشده پس رفتارهای پر خطرش را ادامه می‌دهد. این همان خط باریكی است كه باید مراقب دو سمت آن باشیم. ما می‌خواهیم یك رفتار پایدار باشد.