موضوع: اخبار

خدمات ویژه پیشگیری از ایدز برای قربانیان تعرض جنسی

خدمات ویژه پیشگیری از ایدز برای قربانیان تعرض جنسی

٣١ بیمارستان دانشگاهی در ٣١ استان كشور موظف به اجرای مراقبت و درمان‌های پیشگیری از انتقال ایدز برای قربانیان تعرض جنسی شدند. در حالی كه این الزام بر اثر ابلاغ دستور‌العمل «مدیریت مواجهه غیر‌شغلی با HIV » شكل گرفته، مسوولان بیمارستان‌های دانشگاهی در تمام استان‌ها توجیه شده‌اند كه به محض مراجعه قربانیان تعرض جنسی و در صورتی كه بنا بر اظهارات قربانیان و تشخیص مشاوران ایدز، از زمان تعرض بیش از ٤٨ الی ٧٢ ساعت نگذشته باشد، درمان‌های پیشگیرانه را برای قربانیان آغاز كرده و به مدت ٢٨ روز این درمان‌ها را ادامه دهند.

این دستور‌العمل كه از سوی مركز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت تهیه و ابلاغ شده، ویرایش سوم از تمهیدات لازم برای كاهش انتقال ایدز از طریق خشونت‌های جنسی است كه مرداد ماه سال گذشته نهایی شده و عباس صداقت؛ رییس اداره ایدز وزارت بهداشت در گفت‌وگو با «اعتماد» می‌گوید كه بنا بر پیش‌بینی‌ها، اجرای دقیق این دستور‌العمل در زمان طلایی پس از وقوع تعرض و به شرط رعایت دستورات مراقبتی طی زمان تعیین شده، می‌تواند خطر انتقال ایدز به قربانی را حتی تا كمتر از دو درصد كاهش دهد.

ابلاغ این دستور‌العمل یكی از اقدامات وزارت بهداشت برای كاهش خطر انتقال ایدز از طریق روابط جنسی بوده كه فعالان رصد وضعیت بیماری، بر اساس تغییرات نمودار علت ابتلای مبتلایان شناسایی شده، نخستین نشانه‌های هشدار این تغییر الگوی بیماری را از نیمه‌دوم دهه ٨٠ مشاهده كرده بودند. در حالی كه بنا بر مراودات محرمانه‌ای كه مسوولان وزارت بهداشت و مراجع قضایی و انتظامی داشته‌اند، افزایش یا كاهش نیافتن موارد تعرض‌های جنسی در طول سال‌های گذشته، یك علامت هشدار نسبت به پر‌رنگ بودن احتمال ابتلای قربانیان تعرض‌ها به ایدز بوده، تدوین این دستور‌العمل یك اقدام پیشگیرانه و حمایتی برای قربانیان تجاوز در كشور است كه علاوه بر تلاش برای تابو‌شكنی از ایدز، باید به آینده‌نگری در جهت كاهش هزینه‌های تحمیل شده بر دوش دولت از محل ابتلای بیمارانی كه اغلب، از بیمار شدن خود آگاه نیستند، تعبیر شود كه بر اساس برآوردها ابتلای هر فرد به اچ‌آی وی ایدز، ماهانه حدود ٥٠٠ دلار برای دولت هزینه ایجاد می‌كند كه با ورود بیمار به فاز پیشرفته بیماری و ایجاد مقاومت‌های دارویی، این هزینه به ١٠ برابر هم افزایش می‌یابد. اما مسوولان وزارت بهداشت صرفا قربانیان تعرض را به عنوان یكی از گروه‌های پرخطر و در معرض تهدید جدی ابتلا به ایدز در نظر نداشته‌اند و كاركنان مشاغل خاص هم به عنوان یكی از گروه‌های در معرض ابتلا شناسایی شده‌اند كه دستور‌العمل «مدیریت مواجهه شغلی با اچ‌آی وی، ویروس هپاتیت B و C » هم كه آبان ١٣٨٩ توسط مركز مدیریت بیماری‌های معاون سلامت وزارت بهداشت، در یك ویرایش تدوین و برای تمام مراكز درمانی كشور ابلاغ شده قدم دیگری در جهت كاهش خطر ابتلای افراد در معرض تهدید بوده است.

مردم عادی هنوز از این دستورالعمل بی‌خبرند

صداقت به «اعتماد» می‌گوید كه تا امروز، بیشترین مراجعات ثبت شده برای دریافت درمان‌های پیشگیرانه، مربوط به مواجهات شغلی و شاغلان بخش درمان بوده كه به‌طور تصادفی با سوزن آلوده یا وسایلی كه امكان بالقوه انتقال ویروس را دارند مواجهه داشته‌اند. وی علت بالا بودن این مراجعات را بی‌اطلاعی عموم از فراهم شدن چنین امكاناتی برای كاهش ایدز می‌داند و می‌گوید: «مردم باید بدانند كه اگر كسی قربانی خشونت جنسی شد باید به سرعت به نزدیك‌ترین بیمارستان دانشگاهی محل سكونت خود مراجعه كند. ما هم با نیروی انتظامی و مراجع قضایی مكاتبه می‌كنیم كه به قربانیان تعرض جنسی توصیه كنند در سریع‌ترین زمان برای مراجعه و دریافت این درمان‌ها اقدام كنند.»

دستور‌العمل‌ها چه می‌گوید

اساس راهكارهای مراقبتی دستور‌العمل‌های پیشگیرانه از انتقال ایدز به قربانیان تعرض جنسی یا شاغلان در معرض خطر ابتلا به ایدز تقریبا یكسان است. در حالی كه در مقدمه دستور‌العمل «مدیریت مواجهه غیرشغلی با اچ‌آی‌وی» اشاره شده كه علت اصلی تدوین این دستور‌العمل، روبه‌رو شدن مكرر مراكز ارایه خدمات درمانی با افرادی است كه به علت مواجهه‌های غیرشغلی با اچ‌آی‌وی مراجعه كرده‌اند، در این دستور‌العمل، مهم‌ترین انواع مواجهه‌های غیرشغلی دارای خطر انتقال اچ‌آی‌وی، تماس جنسی بدون استفاده از وسایل پیشگیری، تزریق با وسایل مشترك، فرو رفتن تصادفی سر سوزن آلوده در پارك‌ها و معابر و گازگرفتگی انسان و تماس مخاطات با مایعات آلوده به ویروس معرفی شده و آلوده‌زدایی برای كاهش خطر عفونت، ثبت چگونگی مواجهه در پرونده پزشكی فرد مواجهه یافته، رعایت رازداری، نوع مواجهه، محل و چگونگی وقوع مواجهه، شرایط وقوع مواجهه، دفعات مواجهه با اچ‌آی‌وی، زمان مواجهه، شدت مواجهه از مواردی است كه باید در پرونده فرد ثبت شود ضمن آنكه در مورد قربانیان تعرض، نوع تهاجم، اجباری یا اختیاری بودن آن، هرگونه آسیب جسمی در اثنای تعرض، تعداد مهاجمان و شرایط زمینه‌ای قربانی هم باید در پرونده ثبت شود.

در حالی كه این دستور‌العمل بیشترین میزان تخمینی خطر انتقال اچ‌آی‌وی را به ترتیب متوجه تزریق خون (٥/٩٢ درصد)، استفاده از سوزن مشترك در مصرف‌كنندگان تزریقی مواد (٦٧/٠ درصد) فرو رفتن سوزن آلوده در پوست (٣/٠ درصد) و تماس جنسی محافظت نشده (٣ الی ٠١/٠ درصد) دانسته، تاكید شده كه قربانیان مواجهه غیر شغلی با اچ‌آی وی نیازمند مداخله‌های همزمان دارویی، روحی- روانی و رفتاری هستند. در بخشی از این دستور‌العمل با توجه به شرایط جمعیت عمومی و در معرض خطر در ایران، احتمال مثبت بودن اچ‌آی‌وی در گروه‌های جمعیتی مختلف چنین ارزیابی شده است: «شیوع اچ‌آی‌وی در ایران در جمعیت عمومی هنوز پایین است اما شیوع اچ‌آی‌وی در مصرف‌كنندگان تزریقی مواد حدود ٠٧/١٥ درصد است و در چند سال اخیر نشانه‌هایی حاكی از افزایش انتقال جنسی اچ‌آی‌وی در ایران رخ داده به‌گونه‌ای كه سهم موارد شناسایی شده ابتلا از راه انتقال جنسی، به‌طور مداوم افزایش یافته و شیوع اچ‌آی‌وی در زنان تن‌فروش به ٥/٤ درصد رسیده علاوه بر آنكه شیوع اچ‌آی‌وی در شركای جنسی زن مصرف‌كنندگان تزریقی مواد ٧/٣درصد بوده است. همچنین شیوع اچ‌آی‌وی در زندانیان، ٤/١درصد كل زندانیان بوده كه در زندانیان با سابقه تزریق مواد، شیوع اچ‌آی‌وی به ٤٢/٥درصد می‌رسیده است. همچنین در مطالعه رفتاری كودكان خیابانی در سال ١٣٨٨، در بررسی رفتاری ١٠٠٠ كودك ١٠ تا ١٨ سال در شهر تهران، شیوع اچ‌آی‌وی در كل نمونه حدود ٤ تا ٥درصد بود و در كودكانی كه مصرف مواد داشتند، این مقدار به ٩ درصد می‌رسید كه البته نتایج این مطالعه را نمی‌توان به كل كشور تعمیم داد.»

اما در این دستور‌العمل، بخش مجزایی درباره درمان‌های پیشگیرانه برای قربانیان تعرض در نظر گرفته شده كه از مهم‌ترین تاكیدات این بخش، الزام به درمان ضدرتروویروسی حتی با وجود نامشخص بودن وضعیت اچ‌آی‌وی فرد مواجهه یافته، بررسی قربانیان زن از نظر احتمال بارداری و در صورت احتمال وقوع بارداری، اقدامات پیشگیری از بارداری ظرف حداكثر ١٢٠ ساعت پس از وقوع تعرض، انجام آزمایش اچ‌آی‌وی در صورت تمایل قربانی، درمان پیشگیرانه برای جلوگیری از ابتلا به بیماری‌های آمیزشی، ارایه مشاوره روانی، جمع‌آوری تمام نشانه‌های تعرض از بدن قربانی، اعلام موضوع (در صورت رضایت قربانی) به نیروی انتظامی یا مطلع ساختن او از امكان دریافت مشاوره حقوقی رایگان از مراكزی همچون واحد‌های ارشاد و معاضدت قضایی مستقر در كلیه دادسراها و مجتمع‌های قضایی است.

دستور‌العمل مدیریت مواجهه شغلی با اچ‌آی‌وی، ویروس هپاتیت B و C در توصیه برای درمان‌های پیشگیرانه از انتقال ویروس، ضمن آنكه اصلی‌ترین گروه در معرض خطر چنین مواجهاتی را كاركنان مراقبت بهداشتی معرفی كرده، تاكید دارد كه درمان‌های پیشگیرانه باید حداكثر تا پیش از ٧٢ ساعت و در مواجهه با اچ‌آی‌وی باید بلافاصله شروع شود و در این دستورالعمل هم مصرف‌كنندگان مواد مخدر تزریقی، افرادی كه سابقه زندان داشته‌اند، افراد با سابقه رفتارهای جنسی پرخطر و همسر یا شریك جنسی هر یك از گروه‌های فوق در فهرست گروه‌های در معرض خطر قرار گرفته‌اند.