موضوع: اخبار

تولد نوزاد با اچ آی وی مثبت در ایران معنا ندارد

تولد نوزاد با اچ آی وی مثبت در ایران معنا ندارد

دکتر « فرداد درودی» مدیر کشوری دفتر برنامه مشترک سازمان ملل متحد در زمینه ایدز می گوید : «با این زیرساخت و امکاناتی که جمهوری اسلامی ایران دارد، معنا ندارد که نوزاد اچ آی وی مثبت در این کشور به دنیا بیاید.» اطلاعات به دست آمده از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نشان می دهد که مبتلایان به اچ آی وی کمی بیشتر از یک سوم آمار تخمینی در کشور شناسایی شده اند و بقیه یعنی حدود 52 هزار مبتلا، احتمالا از این عفونت در بدنشان خبر ندارند. دکتر درودی در رابطه با شناسایی نوزادان اچ آی وی مثبت به کمتر از این میزان هم اشاره می کند و آن اینکه کشف و شناسایی نوزادان مبتلا، بسیار کمتر از این میزان است.

سوال اینجاست که آیا ایران می تواند مادران اچ آی وی مثبت را به موقع کشف کند تا دست کم جنین آنها را از ابتلا به این عفونت نجات دهد؟ 

دکتر درودی که مطمئن است جمهوری اسلامی ایران می تواند از احتمال ابتلای جنین ها به اچ آی وی از طریق مادر جلوگیری کند. در این خصوص خبرنگار گروه اجتماعی ایرنا گفت و گویی با درودی در محل دفتر سازمان ملل در تهران انجام داده است که مشروح آن بدین شرح است.

** سوال: آقای دکتر، آخرین آمار ثبت شده و تخمینی مبتلایان به اچ ای وی/ ایدز در ایران چقدر است؟ 

** براساس اعلام وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، آمار ثبت شده مبتلایان تا تاریخ اول تیر ماه امسال، 28 هزار و 357 تن است. به عبارت دیگر 28 هزار و 357 مبتلا، توسط سیستم بهداشت و درمان شناسایی شده اند و الان هم این تعداد شناسایی شده، درمان های های لازم را می گیرند.

به رغم ثبت و شناسایی 28 هزار مبتلا در کشور، آمار تخمینی چیز دیگری را نشان می دهد و آن اینکه حدود 80 هزار تن در کشور به سر می برند که با اچ آی وی / ایدز زندگی می کنند. در اینجا محاسبه ای ساده وجود دارد. اگر 28 هزار آمار ثبت شده را از حدود 80 هزار تخمینی کم کنیم ، حدود 52 هزار مبتلا به دست می آید که در اصطلاح miss شده اند یعنی سیستم، هنوز آنها را شناسایی نکرده است و آنها هم احتمالا از بیماری خود خبر ندارند. 

**سوال: آنوقت ارزیابی تان از این اختلاف حدود 52 هزارتایی در کشور چیست؟

**این دو عدد باید به هم نزدیک شوند. اما مشاهده می کنیم که در زمان حاضر اختلاف این دو عدد زیاد است.

**سوال: زیاد بودن این اختلاف، به چه معنا است؟

اختلاف بین آمار ثبت شده و تخمینی از اچ آی وی / ایدز می تواند نشان از ضعیف بودن سیستم رصد مبتلایان در کشور باشد که باید بهبود یابد. شعار امسال روز جهانی ایدز هم این است که فاصله ها – فاصله بین آمار ثبت شده و تخمینی – را تا رسیدن به هدفمان باید کم کنیم . اهداف جهانی هم عبارت است از «باید موارد جدید ابتلا را به صفر برسانیم »، « باید مرگ های ناشی از ابتلا به اچ آی وی / ایدز را به صفر برسانیم » و همچنین « تبعیض در ارایه خدمات به صفر برسد» تا در این ارتباط فاصله نیاز به درمان مبتلایان کاهش یابد.

**سوال : آقای دکتر به نظر می رسد، چند سالی هست ، فاصله زیادی بین آمار ثبت شده و تخمینی اچ آی وی در کشور وجود دارد. راهی هست که این فاصله را کمتر کنیم؟

** البته که راهی وجود دارد .یکی از راه ها، اجرای به صفر رساندن اچ آی وی از راه انتقال مادر به جنین است. در زمان حاضر آمار ثبت شده و تخمینی نشان می دهد که وضعیت این مادران هم کنترل نشده است. اگر کمی بیشتر از یک سوم موارد تخمینی اچ آی وی مثبت در کشور شناسایی می شوند همانطور که قبلا گفته شد، این میزان؛ در رابطه با نوزادان به مراتب کمتر است.

**سوال: اگر آمار تخمینی کلی برای اچ آی وی داریم لابد آمار تخمینی برای مادران مبتلا هم داریم.

** بله همین طور است. تخمین زده می شود که هر سال 800 مادر اچ آی وی ایدز در کشور داشته باشیم. اما فکر می کنید هر سال چند نفر از این تعداد را کشف می کنیم؟ باور می کنید! فقط بین 20 تا 30 مادر را کشف می کنیم! این در حالی است که باید مادران مبتلا به اچ آی وی، در سه ماهه نخست بارداری شناسایی شوند تا درمان را شروع کنند و نوزاد سالم به دنیا بیاورند.

**سوال: مگر خانم های باردار، آزمایش خون نمی دهند؟

** بله. مادر ، پس از آنکه متوجه بارداری شد اتفاقا آزمایش خون هم می دهد اما در زمان حاضر تست اچ آی وی جز تست های روتین حاملگی نیست. 

**سوال: مگر دولت برای جا انداختن این تست اقدامی نکرده است؟

** البته وزارت بهداشت در این راستا پروتکلی برای پیشگیری از انتقال اچ ای وی از مادر به کودک تهیه کرده است که این تست در فرایند اجرای پروتکل، در زمره تست های حاملگی قرار می گیرد. اجرای این پروتکل در مرحله پایلوت (آزمایشی) است و هم اکنون نیز 16 استان و دانشگاه علوم پزشکی در حال طی کردن این پروتکل در مراحل مختلف هستند.

در برنامه مقابله و کنترل اچ آی وی این بحث مادر و کودک هم لحاظ شده است و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی همراه با وزارتخانه ها و سازمان های ذیربط باید تا آخر پنج سال، 90 درصد مادران را شناسایی کند و از ابتلای جنین آنها جلوگیری کند.

**سوال: با این تفاسیر که سیستم رصد ما فعلا ضعیف است، اگر مادری به بخش خصوصی مراجعه کند و در آنجا متوجه شود که اچ آی وی دارد، آنوقت بخش خصوصی به بخش دولتی در رابطه با مثبت بودن اچ آی وی مادر، خبر می دهد؟

**متاسفانه بخش خصوصی با بخش دولتی به خوبی لینک (ارتباط) برقرار نکرده است و دولت، در این خصوص باید بیشتر تلاش کند تا ارتباط بخش خصوصی را بهبود بخشد.

**سوال: آقای دکتر، الان از یک طرف سیستم رصدمان که ضعف دارد از طرف دیگر هم قرار است دولت 90 درصد مادران را تا چند سال دیگر شناسایی کند تا حداقل جنین آنها به عفونت دچار نشود، این کار واقعا قابلیت اجرا دارد؟

** اینکه انتقال عفونت به جنین به صفر برسد، هدفی جهانی به شمار می آید و کاملا نیز در همه جای دنیا قابلیت اجرا دارد.

**سوال: آنوقت کشورهایی هم هستند که موفق شده باشند؟

**البته. در زمان حاضر کشورهایی همچون آفریقای جنوبی به میزان زیادی موفقیت داشته اند. اگر مادر باردار اچ ای وی مثبت، درمان را تا قبل از سه ماهگی شروع کند، احتمال اینکه جنین اش به این عفونت دچار شود، کمتر از یک درصد است. این موضوع، انقلاب بزرگی به شمار می آید. 

مطلب دیگری که می توان در خصوص کشور آفریقای جنوبی عنوان کرد این است که عفونت اچ آی وی در این کشور جنرالیزه (ورود به جمعیت عمومی) شده اما با شناسایی به موقع موارد اچ آی وی در مادران، تعداد موالید سالم هم در این کشور بیشتر شده است.

**سوال: وضعیت ما، در شناسایی مادران یاد شده چگونه است؟

**ما یک مقدار عقب هستیم. ما اختلاف حدود 52 هزار نفری بین مبتلایان ثبت شده و تخمینی در کشور داریم. همانطور که قبلا گفتم این موضوع به این معنا است که 52 هزار تن احتمالا از ابتلای خود خبر ندارند که متاسفانه تعدادی از همین شمار را مادران باردار تشکیل می دهند که آنها هم از ابتلای خود خبر ندارند. متاسفانه این مادران وقتی از ابتلایشان به عفونت خبردار می شوند که دیگر خیلی دیر شده است و جنین آنها نیز عفونت را گرفته است. بنابر این باید دست کم، کاری کنیم که جنین مادر، این عفونت را نگیرد زیرا جنینی که با اچ آی وی متولد شود از همان روز اول تولدش با مشکلات زیادی حتی بیشتر از مبتلایان بالغ مواجه است.

**سوال: علت پافشاری و تاکید بر به دنیا نیامدن نوزاد اچ آی وی مثبت چیست؟

** وقتی نوزادای با اچ آی وی به دنیا می آید یعنی اینکه از ته خط اچ آی وی، پا به این جهان می گذارد و این موضوع از نظر اپیدمی (همه گیری ) عفونت یاد شده، بد است. هم اکنون داروهای نوزاد اچ آی وی مثبت گران تر از مبتلایان بالغ است. ضمن اینکه دسترسی به داروها نیز سخت تر است و امید به زندگی این نوزاد هم کمتر از بالغان است.

به طور کلی پایش ما در خصوص شناسایی مبتلایان به بهبود نیاز دارد باید مرتب به عقب برگردیم و ببینیم چه مسیری را طی کرده ایم و از طرف دیگر به این موضوع هم توجه کنیم که آیا آن مسیری که داریم طی می کنیم ما را به هدفمان می رساند یا خیر؟ اگر هدفمان این است که آمار مبتلایان را به صفر برسانیم و یا حداقل مادران در معرض خطر یا آسیب دیده عفونت اچ آی وی را شناسایی کنیم، پس پایش هم باید متناسب با این هدف باشد.

**سوال: شاید پایش ما به بهبود نیاز دارد اما از سوی دیگر، کشور باید، امکانات و زیر ساخت هایی برای امر شناسایی اچ آی وی ایدز، حداقل برای شناسایی مادران داشته باشد. شما، امکانات نظام سلامت را در این امر چگونه ارزیابی می کنید؟

** پایش، به بهبود نیاز دارد اما از طرف دیگر هم زیرساخت و هم منابع برای این کار داریم بنابراین کاملا می توانیم مادران را به موقع شناسایی کنیم. نظام سلامت کشور در زمان حاضر دارای شبکه وسیع بهداشت است. بخش خصوصی خوبی هم داریم که منتها باید ارتباطش را با دولت بهبود بخشد.

تا پیش از انقلاب بیماری های واگیردار کشنده ای در کشور وجود داشت. اما سیستم بهداشتی کشور به گونه ای عمل کرد که اکثر این بیماری ها یا ریشه کن شدند یا به مرحله حذف رسیدند. همین سیستم، وضعیت مادر و کودک و پیشگیری از مرگ و میر آنها را چنان بهبود بخشید که زبانزد دنیا شد. این سیستم، دختران روستایی را به عنوان بهورز آموزش داد و همان ها را در روستایشان به کار گرفت تا به مردم خدمات رسانی کنند که این خدمات رسانی موفق هم بود.

به عبارت دیگر در برهه ای، نظام سلامت، چنان فعالیت هوشمندانه ای را به اسم شبکه بهداشت تعبیه کرد و از منابع موجود استفاده کرد که موفق شد بیماری های واگیر بزرگی را در کشور مهار کند. این بیماری ها به گونه ای بودند که برخی از آنها از طریق هوا هم منتقل می شدند بنابراین مهار آنها مشکل بود .

**سوال: اما اچ ای وی ایدز که از راه هوا منتقل نمی شود به عبارت دیگر به نظر می رسد ساده تر از بیماری های واگیر کشنده قبل کشور باشد. 

**ببینید وقتی ما توانستیم این بیماری های واگیر دار را که حتی از راه هوا هم برخی از آنها امکان سرایت داشتند، کنترل کنیم پس می توانیم اچ آی وی / ایدز را کنترل کنیم. ضمن اینکه اچ آی وی از راه های واقعا محدودی منتقل می شود. به عبارت دیگر فرد باید حتما برخی کارها را انجام دهد تا به اچ آی وی ایدز دچار شود . مثلا تزریق مشترک داشته باشد و یا از طریق رابطه جنسی محافظت نشده دچار شود.

بگذارید به معتادان تزریقی و کنترل اچ آی وی در آنها اشاره ای کنم. 

چند سال پیش براساس مطالعات تخمینی یو ان ایدز و وزارت بهداشت، با افزایش اچ آی وی در معتادان تزریقی مواجه شدیم و به این نتیجه رسیدیم از آنجا که میزان اچ آی وی و هپاتیت داخل زندان زیاد بود، می توان از ظرفیت سازمان زندان ها جهت کنترل عفونت استفاده کنیم که این کار هم انجام شد. آن زمان با بخشنامه ای از سوی رییس وقت قوه قضاییه توانستیم خدمات کاهش آسیب در زندان را انجام دهیم. این سیاست باعث شد که برنامه کاهش آسیب ایران در جهان زبانزد شود.

**سوال: فکر می کنید اگر چنین بخشنامه ای برای خانم های باردار وجود داشته باشد، می توانیم به این جمعیت دسترسی پیدا کنیم؟

** البته که می توانیم به این مادران دسترسی داشته باشیم تا ابتلای جنین به صفر برسد .ضمن اینکه فراموش نکنید که مادر یک نفر نیست که دو نفر است هر سال اگر یک میلیون و 200 هزار نوزاد در کشور به دنیا بیاید پس باید مادران این تعداد نوزاد تحت پایش قرار گیرند. در ضمن با این تفاسیر و با این زیر ساختی که جمهوری اسلامی ایران دارد معنا ندارد نوزاد اچ ای وی در این کشور به دنیا بیاید. شاید هنوز معتاد اچ آی وی مثبت داشته باشیم اما با زیر ساخت و امکانات وسیع بهداشتی درشناسایی مادران، می توانیم از ابتلای جنین به اچ آی وی، کاملا پیشگیری کنیم.

ضمن اینکه در رابطه با پیشگیری از ابتلای مادر و کودک به اچ آی وی باید گفت که سرمایه گذاری در این خصوص، سود صد در صدی برای کشور دارد. زمانی اعتیاد جرم بود و بعدها بیماری تلقی شد. اگر توانستیم این همه معتاد تزریقی پیدا کنیم و آنها را تحت پوشش قرار دهیم پیدا کردن مادر که کاری ندارد.

**سوال: آیا با DIC (مراکز گذری) می توان به این مهم رسید؟

** خیر. تنها با DIC نمی توان همه مادران را پیدا کرد اما با شبکه بهداشت می توانیم به این هدف برسیم.

شواهد نشان می دهد که ما به جز منطقه خاورمیانه، شمال آفریقا، اروپای شرقی و آسیای میانه، در سایر مناطق، کاهش اچ آی وی و از طرفی افزایش پوشش درمان مبتلایان را شاهد هستیم. اما متاسفانه به عنوان مثال در منطقه خاورمیانه که ایران هم جزئی از آن است، موارد جدید اچ آی وی رو به افزایش است.

باز هم یاد آوری می کنم که الان 52 هزار مبتلای تخمینی داریم که از بیماری خود خبر ندارند که تعداد قابل توجهی از آنها نیز زن هستند و تعداد قابل توجهی از آنها هم مادرباردار ممکن است باشند. اگر ما بتوانیم مادران را به موقع شناسایی کنیم، این فاصله زیادی که بین تعداد ثبت شده و تعداد تخمینی وجود دارد به میزان قابل توجهی کم می شود. هر دو آمار یعنی آمار ثبت شده و آمار تخمینی اچ آی وی ایدز در کشور نشان می دهند که تزریق مشترک کماکان راه عمده ابتلا به اچ آی وی ایدز در کشور است ضمن اینکه الگوی انتقال ایدز نیز به تدریج در حال تغییراتی است و به سوی ارتباط جنسی سوق می یابد.

مشکل اینجاست که وقتی راه انتقال، جنسی می شود آن وقت است که با جنین مبتلا هم به جز مادرش، مواجه می شویم. بر اساس اطلاعات به دست آمده از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تا تاریخ اول تیر ماه امسال، 366 مورد ابتلا به اچ آی وی ایدز در کشور از طریق مادر به کودک انتقال یافته است.